Piše: Paula Petričević

Buket ili bombonjera?

Večera ili osmomartovski izlet?

I po ovom kao i po drugim pitanjima kod nas vlada asimetrična polarizovanost. Sa jedne, većinske strane, ovaj se dan u popularnoj potrošačkoj kulturi nalazi na pola puta između Dana zaljubljenih kojeg smo nedavno uvezli i Dana majki koji se u Crnoj Gori ne slavi, ali sa kojim se najčešće poistovjećuje. Od vrtića do Skupštine recituju se prigodne čestitke, organizuju proslave i poklanja cvijeće, kupke i parfemi. Sa druge strane, zagušeni ovom bukom i zaklonjeni krcatim cvjećarama dešavaju se skupovi i konferencije koje okupljaju ne tako nasmijana lica kojima izgleda ovaj datum znači nešto drugo.

Crvene ruže koje su ga nekada krasile ostale su sparušene u arhiviranom ideološkom herbarijumu u kom su uredno upokojene sa ostalim passé kategorijama poput radničkih i ženskih prava koja danas predstavljaju samo teg oko nogu savremenom poimanju emancipacije ili radije liberalizacije, u kojoj više nismo drugarice i drugovi, u kojoj nismo ni radnici ni žene već laki plijen novog poretka mladog tranzicijskog društva koje hrli u bolju budućnost evro-atlanskih integracija.

Tamo gdje žurimo da stignemo 8. mart ima dugu i šarenu povijest koja je nedvosmisleno politička. Nisu se žene okupile jednoga dana i rekle „Jao kakvo divno jutro, hajde da nam se svake godine na ovaj dan muškarci dive, udvaraju i daruju poklone!“

Podsjetimo se da je početak XX vijeka vrijeme brze i nemilosrdne industrijalizacije u kom niži slojevi rade u teškim uslovima, dugo, potplaćeno i nesigurno, a žive taman toliko da bi se reprodukovali podižući bolešljivu djecu kraj tvorničkih hala u kojima i ona uskoro počinju raditi skupa sa roditeljima. Niz protesta, sporadičnih i organizovanih okupljanja kulminira 1908. kada petnaest hiljada „proleterki proletera“ maršira New Yorkom, tražeći kraće radno vrijeme, zabranu dječijeg rada, bolje plate ali i pravo glasa za žene.

Ustanovljen na predlog Clare Zetkin na međunarodnoj konferenciji žena Socijalističke inernacionale u Kopenhagenu 1910. godine, Međunarodni dan žena prvi put je proslavljen ne 8. već 19. marta 1911. Nepunu sedmicu kasnije, tragični požar u njujorškoj fabrici u kom je stočetrdeset tekstilnih radnica izgubilo život ozbiljnije je skrenuo pažnju javnosti na uslove rada i radno zakonavstvo, ali i pokrenuo dalje štrajkove poput onoga u Lawrenceu koji je proslavio slogan “Hoćemo hleb, ali hoćemo i ruže!“.

Mirovni protesti uoči Prvog svjetskog rata 1913. širom Evrope održani su upravo na ovaj dan. Zahvaljujući njegovom rođenju u socijalističkom pokretu, snažnoj ideološkoj obojenosti i kasnijoj povezanosti sa komunizmom, Zapad već tridesetih godina „zaboravlja“ 8. mart, ali potisnute „sablasti Marxa“ (Derrida) vraćaju se jačanjem feminističkog pokreta šezdestetih godina. Ujedinjene nacije 1975. godinu proglašavaju godinom žena i od tada počinju službeno obilježavati 8. mart.

Postizanje rodne ravnopravnosti nikada nije bilo na vrhu prioriteta ovdašnjih društvenih pokreta. Najveći proboj dolazi nakon drugog svjetskog rata, ali i tada kao „kolateralna dobit”. Ženska emancipacija slijedi iz emancipacije radničke klase. Nakon turbulentnih devedesetih koje su sa ratovima na prostoru bivše SFRJ donijele retradicionalizaciju i marginalizaciju žena, nastupa period stabilizacije i regionalne želje za uključenjem EU koja, kada su ženska prava u pitanju, obnavlja scenario nakon 1945.

Ovo „proizilaženje” ženskih prava iz nekog većeg ili „starijeg” korpusa ipak je dvosjekli mač. Bilo bi apsurdno ne uvažiti ga kao civilizacijsko postignuće koje bi se, da se čekao ili pitao ovdašnji mentalitet mnogo kasnije ostvarilo. Međutim, izostanak priznavanja i valorizacije lokalnog ženskog pokreta ostavlja masivnu „slijepu mrlju” u razumijevanju, ali, što je mnogo bitnije i u iskustvu ovdašnjih žena, pa za većinu njih borkinje za ženska prava ostaju stereotipno „frustrirane vještice” i „goropadne žene” sa kojima se ne mogu identifikovati, pa time ni solidarisati, čime i 8. mart, međunarodni dan ne lutaka, već upravo ženske solidarnosti, ostaje neželjeni relikt ancien régime-a.

Tekst je prvobitno objavljen u dnevnoj novini “Vijesti” povodom osmog marta 2010. godine.

The post Hleb i Ruže first appeared on Radio Bruškin.

Muzički, osmi mart obilježavamo uz 3 izuzetne kompilacije:

• Cafe Feminina, kolekciju od od 10 izvođačica i autorki iz raznih zemalja i kultura koje na svojim jezicima (muzičkim i kulturološkim progovaraju o ljubavi, otpornosti, istrajnosti, čežnji i transfomaciji.
• Femikseta 13, najnovija kolekcija od 14 autorki okupljenih oko Projekta Femix, koji godinama promoviše domaće (regionalne) izvođačice različitih žanrova
• My Black Country – pjesme Alice Randall, kolekcija današnjih najvažnijih afroameričkih kantautorki koje izvode pjesme pjesnikinje i književnice Alice Randall u kojima se naglašava snaga i borba crnih žena Amerike.

Café Feminina

Kolekcija koju objavljuje čuvena world music etiketa Putumayo, potpisuje autorke koje pjevaju na jezicima poput Katalonskog, Malagasy, Portugalskog, Arapskog, Mandarinskog, Francuskog, Španskog, Sanskrita…, i na svim ovim jezicima, iz sopstvenih kulturnih naslijeđa donose univerzalne priče i poruke o snazi i otpornosti žena.

Autorke koje slušamo su:

FEMIKSETA 13

Domaća muzička scena od danas je bogatija za još jedno izdanje jedinstvene kompilacije u regionu! Femikseta ove godine proslavlja 15 godina postojanja i svoje trinaesto izdanje, na kom su se kao i na svim prethodnim izdanjima našle kompozicije autorki, kantautorki i bendova sa prisutnim ženskim autorstvom! Publika će imati priliku da čuje 14 novih kompozicija različitih žanrova i da na taj način upozna rad nekih mladih, još neotkrivenih muzičkih talenata.

Selektorski tim za ovogodišnje izdanje činile su Jelisaveta Todorov (Vizelj), Jelena Damjanović (III program Radio Beograda), Milica Tegeltija (kompozitorka, muzičarka, profesorka solfeđa) i Ana Janković (Femix).

Vizuleni identitet izdanja potpisuje Marija Strajnić (LOVERS), a za dizajn zvuka i ove godine bila je zadužena Katarina Kolar, inženjerka zvuka, zaposlena u Domu omladine Beograd.

My Black Country – The Songs of Alice Randall

Alice Randall je od New York Times-a nagrađivana književnica, kantautorka i edukatorka. Pjesme koje slušamo napisane su iz perspektive crnih žena Amerike, i govore o snazi, patnji i borbi nezavisnih žena da obezbjede poštovanje i mjesto u svijetu vođenom od strane muškaraca. njene pjesm eizvode neke od najznačajnijih američkih kantautrki današnjice, koje su između ostalog i crnkinje: Rhiannon Giddens, Adia Victoria, Allison Russell, Valerie June, Leyla McCalla….

The post Radio Specijal: Cafe Feminina first appeared on Radio Bruškin.